Crypto Cho Người Mới / Learn / spot
Spot Trading Trên CEX — Order Book Thật Sự Hoạt Động Ra Sao
Spot trading là mua/bán tài sản giao ngay tại giá thị trường hiện tại. Trên CEX (Binance, Coinbase, Kraken), mỗi cặp spot có order book — danh sách lệnh mua (bids) và lệnh bán (asks) live. Trade của bạn match với lệnh đang có; giá thực tế phụ thuộc độ deep của book. Simulator dưới đây cho bạn đặt market và limit order trên order book được sinh ra và xem điều gì xảy ra.
ASKS (sellers)
BIDS (buyers)
Chiều
Loại lệnh
Số lượng (BTC)
Sao market order ăn book từ trên xuống
Market BUY rút thanh khoản từ phía ask bắt đầu ở ask THẤP NHẤT. Nếu bạn muốn 5 BTC và ask tốt nhất có 1.2 BTC, bạn ăn 1.2 đó ở giá tốt nhất, rồi level tiếp theo ở giá tệ hơn, v.v. 'Giá fill trung bình' là trung bình có trọng số qua tất cả level đã ăn. Khác biệt giữa giá tốt nhất và trung bình của bạn là slippage.
Order book là gì?
Mỗi cặp trade trên CEX có 2 chồng lệnh: bids (người muốn MUA ở giá nhất định, sắp xếp cao nhất trước) và asks (người muốn BÁN, sắp xếp thấp nhất trước). Khoảng trống giữa bid cao nhất và ask thấp nhất là bid-ask spread. Cặp thanh khoản (BTC/USDT) có spread chặt (~0.01%). Altcoin illiquid có spread rộng (1-5%+).
Market order vs limit order — khác biệt thật sự
Market order nói 'mua/bán NGAY ở bất kỳ giá nào'. Nó ăn order book từ trên xuống — bạn nhận giá tốt nhất cho phần đầu, giá tốt nhì cho phần tiếp, v.v. Market order lớn trên book mỏng gây slippage vì nó walk sâu vào book. Limit order nói 'mua/bán ở giá NÀY hoặc tốt hơn'. Nó nằm trong book đến khi ai đó match. Bạn nhận đúng giá (hoặc tốt hơn), nhưng có thể chờ mãi — hoặc không bao giờ fill.
Khi nào dùng cái nào
Market order phù hợp khi tốc độ execution quan trọng hơn giá (bạn thấy tin, muốn ra ngay). Limit order phù hợp khi có giá target và thời gian chờ (vd 'mua BTC nếu rớt xuống $65k'). Người mới gần như luôn dùng market order mà không biết mình đang trả slippage; trên cặp thanh khoản với trade $10 thì vô hình, nhưng trên lệnh $50k qua book altcoin mỏng có thể tốn 3-5%.
Phí Maker vs Taker
Limit order ngồi trong book trước khi match là lệnh MAKER (bạn 'tạo' thanh khoản). Market order hoặc limit match ngay là lệnh TAKER (bạn 'lấy' thanh khoản). Đa số CEX tính phí taker khoảng 2× phí maker. Binance VIP0: 0.1% taker / 0.075% maker sau giảm BNB. Trader pro structure execution để làm maker để bắt spread + phí thấp.
Câu hỏi thường gặp
+Sao cùng coin lại có giá khác trên các sàn?
Mỗi sàn có order book riêng — không có giá toàn cầu. Arbitrageur giữ giá xấp xỉ alignment (trong 0.1-0.5% trên cặp thanh khoản) bằng cách mua sàn rẻ, bán sàn đắt. Gap lớn xuất hiện khi volatility, sàn bị geo-restrict, hoặc cặp stablecoin của khu vực fiat khác nhau.
+'Depth' trong order book là gì?
Depth là bao nhiêu volume nằm ở mỗi mức giá. Book 'deep' có lệnh lớn gần giá hiện tại, nghĩa là trade lớn cũng ít slippage. Book mỏng có lệnh nhỏ bị ăn nhanh. BTC/USDT trên Binance có depth triệu USD trong 0.1% mid; alt ngẫu nhiên có thể có depth $5k trong 1%.
+Sao limit order không fill dù giá 'chạm'?
Vì matching engine fill theo price-time priority. Ai vào hàng trước ở đúng giá bạn được fill trước. Nếu chỉ ít volume trade ở giá bạn, có thể bạn partial fill hoặc không fill. Giải pháp: đặt limit nhỉnh vào spread (vd 1 tick xa best bid/ask) nếu thật sự muốn execution.
+Spot trade có thật sự 'instant' không?
Matching order là instant. Nhưng tiền chuyển vào balance custodial trên sàn — thật sự 'có' crypto của bạn nghĩa là withdraw về ví self-custody, mất thời gian confirm blockchain. Đến khi withdraw, sàn giữ chìa khoá.
+Người mới nên dùng market hay limit?
Limit order, gần như luôn luôn. Set giá bạn hài lòng và đi. Kỷ luật chọn giá giết được nhiều trade bốc đồng hơn bất kỳ thói quen nào. Chỉ dùng market cho trade nhỏ hoặc khi tốc độ execution thật sự quan trọng.